November, slachtmaand met erwtensoep

Vroeger was november de maand waarin traditioneel het varken werd geslacht. Daarna werd het varken buiten op een ladder gehangen omdat het vlees eerst moest besterven en daarna volgde de verwerking van het vlees.

De Slacht

Voor de huisvrouw was de slachtmaand een zeer drukke periode. Eerst moesten alle vaten en weckflessen worden schoongemaakt en het materiaal waarmee gewerkt ging worden. Dan volgde de afspraak met de "slachter" die thuis kwam om het varken te slachten. Het beest werd gedood waarbij het bloed werd opgevangen zodat er snel daarna bloedworst van kon worden gemaakt. De huid van het varken werd geschroeid, zodat de haren weggebrand werden. Daarna werd het varken open gesneden, de organen werden eruit gehaald en het beest werd op een ladder buiten gehangen. Nadat het vlees voldoende bestorven was ging men aan de slag, waarbij buurvrouwen onderling veelal hulp verleenden.

Was een der vrouwen ongesteld dan mocht men niet behulpzaam zijn bij het verwerken van de slacht. De hammen werden eerst twee weken in een bak met pekel gelegd en daarna om te roken in de schouw gehangen. Worst werd gemengd van restanten met orgaanvlees. Hierbij werden de darmen schoongemaakt en gekeerd zodat deze gebruikt konden worden als omhulsel voor de worst. Balkenbrij en zult zijn produkten die velen van ons zich nog kunnen herinneren uit de kinderjaren. Er werd lever gebakken met stukjes spek en de mooie stukken vlees werden eerst gebakken en daarna geweckt. Het spek werd uitgebakken en het vet werd bewaard om later te gebruiken. Men was zuinig en er werd daarom ook niets weggegooid.

Van de restanten werd vaak een stevige erwtensoep gemaakt en vroeger gebruikte men daar ook wel de snuit van het varken voor. Ook de oren werden meegekookt alsmede een stukje spek. In de loop der jaren, nadat er niet meer zelf geslacht werd en men het vlees bij de slager gaat halen is het recept van de erwtensoep ook door grootmoeder wel wat aangepast.

Het wecken van het vlees

De grote glazen potten moesten eerst worden gesteriliseerd en de rode ringen werden uitgekookt en apart op een schone doek gelegd. Daarna werd het vlees gebraden of gekookt en de glazen werden tot drie kwart gevuld. Er werd bouillon op gegoten. Vervolgens werden de ringen en de deksels op de glazen gedaan en gesloten met metalen klemmen. Alle glazen potten werden op een grote ronde metalen schaal in een ketel gezet en de thermometer gaf de temperatuur aan. Na verloop van enige tijd werd de ketel geopend, glazen eruit, klemmen eraf en dan was het de vraag of de deksels vast waren blijven zitten. Ook groenten en fruit werden op deze wijze geweckt en het was de trots van de huisvrouw om in de kelder haar wintervoorraad te kunnen tonen. Regelmatig moesten de deksels worden gecontroleerd of deze nog vast zaten. Met de komst van de diepvriezer is het wecken nauwelijks meer in zwang.

Erwtensoep uit grootmoeders tijd

• Een pak spliterwten
• 2 liter water
• Een knolselderij
• Een aardappel
• een ui
• 500 gram prei
• een winterwortel
• een bosje selderij
• 750 gram krabbetjes, karbonades of hips
• zout, peper en bouillonblokje
• een rookworst

Zet de spliterwten een nacht in de week. Kook de erwten en voeg na een half uur het vlees toe. Daarna alle groenten grof snijden en toevoegen. Lekker laten sudderen op een zacht pitje en zorgen dat de soep wel aan de kook blijft maar niet gaat aanbranden. De ui wordt even apart goed bruin gebakken en in de soep gedaan. De rookworst wordt op het laatst toegevoegd, alsmede de selderij.

Bij de erwtensoep kan men een sneetje roggebrood serveren met wat gekookt spek, zoals ook vroeger gebruikelijk was.