Peper door de millennia heen

Peper is één van de oudste - al dan niet de oudste - specerijen ter wereld. Zelfs al 7000 voor Christus bestonden er in het wild groeiende soorten chilipepers. In dit artikel leest u alles over de peper en de opkomst van peper over de gehele wereld. Ook waarom het vroeger in nederland zo kostbaar was, waar het spreekwoord "peperduur" ook vandaan komt.

7000 v. Chr.

Al heel lang houden mensen zich bezig met het smakelijker maken van hun voedsel door gerechten met kruiden te verfijnen. Opgravingen in Mexico laten zien dat men daar al in de jongste Steentijd rond 7000. v. Chr. in het wild groeiende soorten chilipepers kende.

Uruk en Indië

De oudste stad die in verband wordt gebracht met het gebruik van kruiden (vooral peper) was de Soemerische plaats Uruk, die al zeker in de 4e eeuw voor Christus bestond. In diezelfde tijd exporteerde Indië al peper, kruidnagelen, kardemom en saffraan.

600 na Christus

Zo'n 1000 jaar later kenden de Chinezen al kassie en soja, en de Assyriërs in het Tweestromenland gebruikten dille, saffraan, komijn, tijm en kardemom als kruiden, cosmetische aftreksels en vuurkruiden om de goden gunstig te stemmen.

Koning Hatsjepoet (1500 v. Chr.)

In de tijd van de Farao's bestond al het beroep van specerijenhandelaar, dat meestal door Arabieren of Feniciërs werd uitgeoefend - overigens zeer tot ergernis van de Egyptenaren. En dus veroverden de Egyptenaren onder de heerschappij van koning Hatsjepoet rond 1500 v. C. het land van de goden, Punt genaamd.

Punt was een belangrijke overslagplaats voor specerijen. Er kwamen daar veel exotische specerijen uit China en Indië via de oude Zijderoute, die ten zuiden van de Gobiwoestijn door het noorden van de Himalaya en door Afghanistan en Perzië naar Syrië liep.

Punt's verovering

Archeologen vermoeden dat deze handelsplaats in het zuiden van Arabië of in Ethiopië lag. Na de verovering van Punt door de Egyptenaren namen de Ptolemeeërs en later de kooplieden van Alexandrië de hele specerijenhandel over met de volkeren in het noorden.

Duurkoop

En wie in Athene kaneel en in Rome peper wilde hebben, moest daar werkelijk een "gepeperde" prijs voor neertellen. Dat kwam de Romeinen duur te staan, want zij waren dol op specerijen. Ze stelden er een eer in hun gerechten zo te kruiden dat je niet meer kon proeven wat het was.

Parfums en medicijnen

Bovendien, hadden de Romeinen specerijen nodig voor parfums en als medicijn. Als gevolg van de kruistochten kwamen er ook steeds meer exotische specerijen naar Midden- en Noord-Europa.

Middeleeuwen

In de Middeleeuwen werden exotische specerijen gezien als statussymbool. Een kleine bovenlaag, die zich specerijen kon veroorloven (door de peperdure prijzen), ging er uitgesproken verspillend mee om.

Staatsbisschop Isidor van Spanje (7e eeuw)

Zo noemde aartsbisschop Isidor van Spanje al in de zevende eeuw 133 specerijen en aromatische kruiden, die werden gebruikt voor het spijzen in de keuken.

De strijd om het monopolie (15e eeuw)

Na de kooplieden van Alexandrië kregen in de 15e eeuw de Venetianen de hegemonie over de specerijenhandel, werden daardoor onmetelijk rijk en verwierven de politieke macht. Niet voor niets zit het woord peper in vele begrippen die zijn bedoeld om de prijs van iets weer te geven:

• "Peperduur"
• "Daar zul je peper aan eten"
• of een "gepeperde" rekening.

Zo'n 500 jaar konden de Venetianen hun specerijen monopolie behouden, toen kregen ze concurrentie van opkomende zeevaartnaties als Spanje, Portugal, Holland en Engeland.

Christoffel Columbus

Op zoek naar nieuwe wegen naar de verre specerijenlanden ontdekte Christoffel Columbus de Nieuwe Wereld en daarmee ook chilipepers, piment en vanille.

Vasco da Gama

De Portugees Vasco da Gama zeilde als eerste om Kaap de Goede Hoop naar Indië en bracht van zijn tochten onder andere kruidnagelen, peper, kaneel en muskaat me. Het monopolie in de specerijenhandel ging voor lange tijd naar Lissabon.

Holland's verovering

Daarna veroverden Holland en Engeland de heerschappij over de zeeën en dus ook over de specerijen. Vooral de Hollanders hebben zich op de Molukken meedogenloos gedragen. Ze onderwierpen de bewoners, verdreven de Portugezen en buitten het land fors uit. En elke inlander die zonder toestemming een muskaatnoot plukte, lieten ze de hand afhakken.

Het baatte echter niets, want het duurde niet lang tot de zogenaamde muskaateters, een duivensoort, de noten naar andere eilanden meenamen.

1780; het einde van Holland

Het einde van de Hollandse heerschapij begon in de oorlog met de Engelsen in 1780. Engelse schepen blokkeerden Hollandse schepen in Oost-Indië, de Oost-Indische Compagnie ging failliet.

De smokkel in specerijen en de piraterij namen toe.

Er ontstond een langdurige strijd om de koloniën, die tot het einde van de Tweede Wereldoorlog duurde. Pas daarna was de periode van het specerijenmonopolie definitief voorbij.

Toverdranken en kloostertuinen

Anders dan specerijen hadden kruiden geen handelsorganisaties nodig. Ze groeiden bijna overal, en dat al duizenden jaren lang. De Assyriërs kookten al met tijm en dille. Ook de Grieken hadden een bijzondere relatie met aromatische kruiden. Ze droegen bijna elk kruid op aan een god, zoals marjolein, rozemarijn en tijm aan de godin Afrodite. De Griekse arts en filosoof Hippocrates, die rond 400 v. Chr. leefde, was de eerste die kruiden systematisch gebruikte voor het genezen van ziekten. Maar ook in de inheemse keuken werden kruiden gebrukt.

De Griek Pedanios Dioscurides, die omstreeks het midden van de 1e eeuw leefde, kende al de meeste van de nu gebruikte (geneeskrachtige) kruiden. Hij maakte onderscheid tussen planten die in het wild groeiden en gekweekte planten en gaf aanwijzingen voor de verzorging en bewaring.

Middeleeuwen (2)

In de Middeleeuwen waren de kloostertuinen de belangrijkste kweekplaatsen van kruiden. Vooral de benedictijnen brachten van hun stamklooster op de Monte Cassino planten vanuit het Middellandse-Zeegebied mee naar de heide ten noorden van de Alpen.

Karel de Grote

Ook Karel de Grote bevorderde in zijn rijk de teelt van kruiden uit het Middellandse-Zeegebied. In zijn 'Capitulare de Villes' voerde hij vele kruiden op die in kloosters en burchten gekweekt dienden te worden, zoals melisse, marjolein, salie en tijm.

De Apotheek

In de late Middeleeuwen ging de kennis van geneeskrachtige en smakelijke kruiden over op de apothekers. Elke apotheek had een eigen kruidentuin, waarin kleine plantjes werden opgekweekt. Voor de in het wild groeiende kruiden waren echter kruidenvrouwen verantwoordelijk. Zij mengden liefdesdranken, afdrijfmiddelen en wondzalven en werden daardoor, vaak nog in de Moderne Tijd, als heks vervolgd.

Na de 15e eeuw

Populair werd de kruidenkunde pas na de 15e eeuw met de uitvinding van de boekdrukkunst. Het ene kruidenboek na het andere verscheen, de vraag naar kruiden in de geneeskunde, maar ook in de keuken, groeide en groeide.

De verdewenen en teruggekomen aromatische kruiden

De oorzaken zijn niet duidelijk, maar aan het einde van de 19e eeuw verdwenen de aromatische kruiden uit vele keukens. In de 20e eeuw, met de ontdekking van de landen rondom de Middellandse Zee als favoriet vakantiedoel, kwamen rozemarijn, tijm, salie en dergelijke weer terug in de potten en pannen.

Die kruiden en specerijen zijn nu niet meer weg te denken uit onze keukens ... © 2007 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Producten (Eten en Drinken) op 24-09-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Pepers: een specerij apart!: Peper is een specerij dat elke kok in zijn keuken heeft staan. Logisch, want het smaakt bijna overal bij! Niet alleen in hartige gerechten, maar ook in zoete gerechten. Peper gee…
• Recept spaghettini Nerone: "De pasta" is een special over het beste wat Italië te bieden heeft: het culinaire. Eenvoudige recepten worden voor u uitgelegd. Er wordt gestreefd naar eenvoud in de ingrediënten…
• Quesadilla's, lekker en makkelijk!: Quesadilla's zijn een heerlijke variant op de alom bekende tortilla's. Het is een zeer makkelijk gerecht om te maken.
• Thaise kippensoep met kokosmelk: Een Thaise soep gemaakt in kokosmelk, welke opgediend wordt als voorgerecht. Een beetje vreemd, maar zeer lekker! Klaar in 30 minuten en het is een groot succes!
• Bruine-bonensoep: Bruine-bonensoep een echte stevige wintersoep. De echte ouderwetse manier van bruine-bonensoep maken...