Kamelenmelk: ingrediënt voor chocola en camembert

In het najaar van 2009 gaan de media naar aanleiding van de Sinterklaasintocht in op de al dan niet duurzame herkomst van de Nederlandse chocoladeletter. De aandacht gaat daarbij vooral uit naar de cacaoproductie. Maar er is meer nodig voor de fabricage van chocola, bijvoorbeeld melk. Sinds een jaar wordt er in de Verenigde Arabische Emiraten chocola op basis van kamelenmelk geproduceerd.

Chocola

Een chocoladeletter op basis van kamelenmelk is in Nederland wellicht (nog) niet verkrijgbaar, toch is de consumptie van kamelenmelk ook in ons land in opmars. Onder de naam Kamelka zijn er bonbons, en sinds begin 2011 zelfs brood op basis van deze melk verkrijgbaar.

De introductie van chocola op basis van kamelenmelk vond echter elders en eerder plaats. Onder de merknaam Al Nassma, een verwijzing naar de verkoelende woestijnbries, worden er in de Verenigde Arabische Emiraten in het najaar van 2008 luxe chocola en bonbons in verschillende smaken op de markt gebracht. De fabricage van deze chocolaproducten is in handen van een Oostenrijkse firma. Het concept slaat aan en ook buiten de Verenigde Arabische Emiraten neemt de consumptie van deze chocoladesoort toe.

Inmiddels heeft Al Nassma een eigen winkel in Dubai geopend. De winkel is gesitueerd in de wijk Umm Nahad, vlak bij Camelicious, de kamelenboerderij waar Al Nassma de kamelenmelk van betrekt. Buiten de regio wordt de chocola een gewild product, dat in exclusieve winkels in de Verenigde Staten, Europa en Japan verkocht wordt.

Kameel of dromedaris

Het geslacht van de kameel, een hoefdier, kent twee soorten: de kameel en de dromedaris. De soorten worden verder onderscheiden in een wilde en een gedomesticeerde soort. De dieren werden al ver voor onze jaartelling gedomesticeerd. Hun bulten maken hen herkenbaar: de kameel heeft er twee, de dromedaris één.

Zowel de kameel als de dromedaris komen voor in de woestijnachtige en droge gebieden van Noord-Afrika, het Midden-Oosten en Azië en zijn bestand tegen extreme kou èn warmte. Ook werden zij uitgezet in de droge gebieden van Australië en de Canarische Eilanden. De enige locatie waar de dieren nog in het wild leven, is de Mongoolse steppe.

Aangepast

Die bulten hebben een opmerkelijke eigenschap: ze dienen voor de opslag van vet en zorgen daarmee voor energie, waardoor de dieren lange tijd zonder water en voedsel weten te overleven. De beesten eten van grassen en struiken, al dan niet met doorns, en drinken zelfs zout water. Ze kunnen in korte tijd een enorm grote hoeveelheid water opnemen (100 liter in een paar minuten bij uitdroging), die ze vasthouden door maar weinig te urineren en door droge uitwerpselen te produceren. Daarbij zijn ze ook in staat hun lichaamstemperatuur een aantal graden te laten stijgen om zo minder snel te transpireren, namelijk pas wanneer de lichaamstemperatuur boven 40° Celsius uitkomt. Hun transpiratiesysteem is ook nog eens heel efficiënt en bezorgt de dieren verkoeling.

Kamelen zijn de grootste zoogdieren die zijn aangepast aan het leven in de woestijn. Die aanpassingen bestaan – naast de geringe behoefte aan voedsel en water – uit het vermogen grote afstanden af te leggen. Niet voor niets wordt de kameel het schip van de woestijn genoemd. De poten zijn breed en zacht, waardoor de dieren niet wegzakken in het zand. De voetzolen zijn bedekt met een dikke laag eelt, zodat een stenige ondergrond en de warmte van het zand hen niet hindert. Ook de borst is bedekt met eelt, om het beest te beschermen wanneer het in rust op de warme grond ligt.

Waar mensen één ooglid hebben en bijvoorbeeld katten twee, hebben kamelen drie oogleden. Hiermee zijn hun ogen extra goed beschermd tegen het fijne, opstuivende woestijnzand. Bovendien kunnen zij in geval van een zandstorm hun neusgaten sluiten.

De bruinbeige vacht beschermt tegen kou en warmte. Ze verliezen in het voorjaar grote delen van hun dikke wintervacht en gaan de zomer in met alleen wat extra beharing op de kin, schouders, achterpoten en bulten. Tegen de winter wordt de vacht dan weer vol en dik en is de beharing donkerder van kleur.

Gebruik

Kamelen leven in groepen en lopen altijd achter elkaar aan, waardoor ze door nomaden gemakkelijk in karavanen inzet konden worden. Zij gebruiken de dieren dan ook als lastdier voor transporten. Een kameel kan in een kalm tempo zo’n dertig kilometer op een dag afleggen, met een last van ongeveer honderd kilo. ’s Nachts ligt de kudde in een kring om de reizigers en beschermt hen met hun geur tegen schorpioenen en andere belagers.

De vacht wordt gebruikt om wol van te spinnen; de huid wordt gelooid tot leer. Keutels kunnen als brandstof worden gebruikt, en met urine gemengd na droging als bouwmateriaal dienst doen. De urine zelf kan weer als shampoo gebruikt worden.
Kamelen werden ook als ruil- of betaalmiddel gebruikt, bijvoorbeeld bij een huwelijk of conflict. Ook worden ze ingezet bij races, waarbij er op de dieren wordt gewed.

De kamelenmelk en het -vlees zijn een belangrijk ingrediënt in het menu van de woestijnbewoner. Het vlees schijnt goed te smaken en door het lage vetpercentage gezond te zijn. Ook kamelenmelk heeft de reputatie gezond te zijn. De bijzondere eigenschappen van kamelenmelk zijn ook tot het westen doorgedrongen. Vanwege de gunstige uitwerking kan bij bepaalde aandoeningen het drinken van kamelenmelk uitkomst bieden.

Meer recente ontwikkelingen

Sinds een aantal jaar is kamelenmelk daarom ook in Nederland verkrijgbaar. Niet via import uit het leefgebied van de kameel, maar ‘gewoon’ van een kamelenboerderij in Nederland.
In de zomer van 2010 kreeg het bedrijf Camel Milk & Products uit Dubai van de EU toestemming kamelenmelk naar Europa te exporteren. Vermoedelijk zal deze melk volgend jaar in de Europese – en dus ook Nederlandse – supermarkten te koop zijn.

De Arabische oliestaten hebben weliswaar door de olierijkdommen een snelle modernisering doorgemaakt, toch worden de cultuur en traditie van vervlogen tijden nog steeds gerespecteerd en hoopt men die, met nieuwe toepassingen, te behouden. De kameel paste en past nog altijd in die traditie en dat is de reden dat er inmiddels – naast de fabricage van chocola – ook cottage cheese en camembert op basis van kamelenmelk geproduceerd wordt. Nieuwe toepassingen dus (chocola en camembert werden tot dusver niet in het gebied gefabriceerd) op basis van een traditioneel product. De 'gewone' zuivelproducten, zoals yoghurt en toetjes in bijvoorbeeld de smaken aardbeien en chocola, worden hierbij niet vergeten.
De producten worden gepresenteerd onder de merknaam Camelicious, met in het logo een kameel met zonnebril.

Om eenzelfde reden heeft in de stad Riyad (Saoedi-Arabië), waar vanouds een van de grootste kamelenmarkten van het Arabische schiereiland plaatsvindt en waar geregeld kamelenraces worden georganiseerd, een nieuwe variant van fast food zijn entree gemaakt: de kameelburger. Het product vindt gretig aftrek onder de bevolking.

Verder kennismaken

Voor een uitgebreide kennismaking met de kameel en kameelproducten is het mogelijk een bezoek te brengen aan de Nederlandse kamelenboerderij. Informatie hierover is te vinden op www.kamelenmelk.nl.
Wie benieuwd is naar bonbons en brood op basis van kamelenmelk kan een kijkje nemen op de website van Kamelka.

Twee films waarin de kameel centraal staat zijn The story of the weeping camel, die zich afspeelt op de Mongoolse steppe, en de documentaire Ässhäk, Geschichten aus der Sahara.

Wie liever leest dan kijkt kan zijn heil zoeken in de boeken van de Nederlandse auteur Arita Baaijens, die met haar eigen kamelenkuddes door de woestijn trekt en daar verslag van doet. Meer informatie is te vinden op haar website www.aritabaaijens.nl.