Whisky & Het levenswater

Sommige gedistilleerde dranken zijn beangstigend, andere verstoppen zich, maar Schotse whisky is, samen met de Franse cognac, onbeschaamd, stoutmoedig en trots.

Waardering

De Schotse whisky staat nog niet zo lang in het middelpunt van de belangstelling. Te lang heeft de Franse cognac de alleenheerschappij gehad. Dit lag voornamelijk aan de Schotten zelf. Pas in de tachtiger jaren raakten de Schotten de mening toegedaan dat de rest van de wereld het waard was om hun single malt whisky te leren waarderen.

Veel landen kennen hun eigen manier van distilleren en meer dan eens wordt er naar verwezen als “het levenswater”. Dit is de betekenis van het Scandinavische auquavit, of het Franse eau-de-vie en het Keltische whisky. En waar in warmere landen druiven verbouwd worden om een gefermenteerde drank te maken, wordt in koudere streken graan gebruikt om bier en whisky te maken.

De smaak van whisky begint met het gebruikte water. Dat mag zacht of hard zijn, turfachtig of kristal helder. De smaak mag droog zijn door het gebruik van turf tijdens het mouten, zoet smaken door de toevoeging van koren, kruidig door de rogge, fruitig door de gist, de geur van eikenhout hebben van het vat, ja zelfs een vleugje sherry of zeelucht bevatten. Al deze variaties geven de whisky zijn stoutmoedige, herkenbare karakter.

Vaak nagemaakt, nooit overtroffen

De klassieke whiskylanden zijn van oudsher Schotland en Ierland. In Engeland wordt geen whisky geproduceerd, alhoewel veel distilleerderijen hun hoofdkantoor in Londen hebben. In de Nieuwe Wereld zijn het Canada, de Verenigde Staten en Australië die met toenemende mate van respect whisky produceren. En Japan produceert inmiddels whisky van een kwaliteit en in een hoeveelheid dat het tot een belangrijk producerend land maakt. Pogingen op andere plaatsen in de wereld om whisky te produceren hebben weinig succes opgeleverd.

Wel wordt de originele whisky op nogal wat plaatsen zonder schroom nagemaakt. Zo kwam bijvoorbeeld in een Italiaanse haven in 1984 een vervalsingzaak aan het licht tegen het illegaal gebruik van de naam “Johnnie Walker”. Vanuit Bulgarije waren door een staatsbedrijf 22.500 flessen illegaal verstuurd. En in het zelfde jaar heeft de C.I.A. flessen whisky gebruikt als lokmiddel om een hoge Indiase zakenman te verleiden tot het afgeven van geheimen.

Een jaar eerder, in 1983, viel Lord Boothby, een voornaam conservatief lid van de House of Lords, zijn eigen regering aan over de – in zijn ogen – bovenmatige heffing van belasting op Schotse whisky. Toen hij een nietszeggend en vrijblijvend antwoord kreeg, vroeg hij of de Regering zich er van bewust was dat Schotse whisky het enige overgebleven product was dat de mensheid gegarandeerde en solide troost bracht.

Hij ontving ondersteuning uit onverwachte hoek. Lord Shinwell van de socialistische partij vond dat de leden van de House of Lords toestemming zouden moeten krijgen whisky te declareren op hun onkostennota, omdat velen het gebruiken en eigenlijk niet zonder kunnen vanwege de medicinale werking van whisky. En hij kon het weten, want hij was toen al 99 jaar oud. Hij was meer dan gekwalificeerd om getuigenis over whisky af te leggen.

In bewerking: De kunst en de wetenschap van whiskymaken