Een kopje koffie: de geschiedenis

"Kopje koffie glazenwasser?" Wie kent deze veelgebruikte uitspraak nu niet. Koffie kent een enorm lange geschiedenis welke bij velen niet bekend is. Wist je bijvoorbeeld dat men vroeger (en sommigen nu nog steeds) helende krachten aan een kopje koffie toedichtte?

Hoe het allemaal begon...

Over het precieze ontstaan van koffie lopen de meningen uiteen. Wie heeft de koffieboon ontdekt, en wie heeft de heilzame werking van dit goedje ontdekt? Er bestaan tal van mythen en legenden rondom de ontdekking van koffie.

Banesius
Banesius was een schrijver aan het einde van de 18e eeuw. Hij stelde dat koffie een medicijn zou zijn, en dat het net als de meeste medicijnen per toeval ontdekt is. Het verhaal gaat dat een geitenherder klaagde tegenover een imam uit een naburig klooster dat zuijn kudde geiten twee tot drie keer per week niet alleen de hele nacht wakker bleven, maar daarnaast ook nog op een opmerkelijke manier rondsprong en danste. De imam concludeerde dat de dieren waarschijnlijk iets vreemds gegeten hadden, waarop de geitengherder de weide van zijn kudde doorzocht en op een struik met bessen stuitte. Hij plukte de bessen en kookte deze in water, waarna hij het goedje op dronk. En nu kon ook hij de hele nacht zonder moeite wakker blijven en was het niet langer een raadsel waarom zijn geiten dat rare gedrag soms vertoonden.

Derwisj Omar
De derwisj Omar was een gebedsgenezer welke op een dag verbannen werd uit de stad Mokka. Hij belandde in een grot in de woestijn en al snel kwam hij in hongersnood. Hij besloot de bessen die aan de nabijgelegen struiken groeiden te proeven. Hij vond de smaak echter wat bitter en ontdekte dat wanneer hij de bessen eerst roosterde de smaak verbeterde. En zo ontdekte ook Omar de helende werking van het goedje dat later koffie genoemd zou worden.

Arabië
Uit opgetekende reisverhalen naar Arabië door ontdekkingsreizigers komt naar voren dat men al lang geleden op rauwe koffiebonen kauwde vanwege de stimulerende werking. Men verpulverde de rauwe koffiebonen samen met dierlijk vet en maakten hier balletjes van, welke een geliefde snack waren, vooral vlak voor de oorlog wanneer zij hun krachten moesten sparen.

Van het sap van de koffiebonen en koffiebessen werd een soort wijn gemaakt, dat men "quahwah" noemde, wat ook wel 'wat de geest opwint en opwekt' betekent. Deze term werd later voor zowel koffie als wijn gebruikt. Omdat Mohammed het drinken van wijn verboden had, kreeg koffie de bijnaam 'de wijn van Arabië'.

Het eerste gebruik van koffie

In het begin werd koffie voornamelijk gebruikt bij plechtigheden of op medisch advies. Koffie werd vanwege de weldadige werking veelvuldig voorgeschreven en werd steeds populairder in gebruik. Prosper Alpinus, welke in de 17e eeuw een boek schreef over koffie, beweerde "Het is een uitstekend middel tegen een stremming in de Vrouwelijke cyclus, en ze gebruiken het vaak, als ze niet zo snel vloeien als ze willen... Het is een snel en betrouwbaar middel voor Vrouwen die doordat ze niet vloeien hevige pijnen lijden".

Koffie in de moskee
Koffie drinken werd als een vrome en godsdienstige bezigheid gezien, omdat men de koffie in het begin alleen in de moskee dronk. Al snel werd het koffie kopje ritueel in de omstreken bekend en won het drinken van koffie aan populariteit. De nieuwe drank verspreidde zich ook buiten de moskee en ging men de koffie ook thuis bereiden en drinken.

Gebruiken en rituelen rondom koffie

Op een gegeven moment had koffie zich ver buiten Arabië verspreid en dronk men in andere delen van de wereld koffie. Koffie verloor zijn godsdienstige associatie en werd nu ook bij kraampjes op de markt verkocht. Met deze globalisering van koffie ontstonden ook diverse rituelen en gebruiken.

Verbeteren van de koffie
Zo brandde men in het begin van de 16e eeuw de koffie bonen op speciale stenen bladen, later werd dit op metalen borden gedaan. Vervolgens kookte men de koffiebonen zo'n 30 minuten waar een sterk zwart vocht uit naar voren kwam, wat bewaard werd in vaten. Op een gegeven moment begon men suiker en specerijen als kardemom, kaneel en kruidnagels toegevoegd aan de koffie.

Koffiehuis
Er ontstonden zelfs speciale koffiehuizen, welke zich gespecialiseerd hadden in het maken van het beste bakje koffie. Naarmate er meer koffiehuizen ontstonden groeide de concurrentie en probeerde men elkaars klanten af te maken met nóg betere koffie en een nóg prettige ambiance in het koffiehuis.

Het koffieautomaat

Tegenwoordig hoeven wij ons niet meer bezig te houden met ingewikkelde koffie recepten en kunnen wij met één druk op de knop van onze koffieapparaten een heerlijk geurend en smaakvol bakje koffie tevoorschijn toveren. Al zijn er nog steeds diehards die de koffie op de ouderwetse manier blijven maken en bij deze receptuur zweren.