Is dit nog wel te eten: houdbaarheid en verspilling van eten

Elk jaar wordt er per consument ruim veertig kilo voedsel weggegooid. Veel daarvan verdwijnt in de vuilnisbak, omdat de houdbaarheidsdatum verstreken is, maar hoe heilig is die datum eigenlijk? Hoe kun je voorkomen dat je niet telkens eten weg moet gooien voordat je ervan hebt kunnen genieten.

Houdbaarheid van het eten

Er zijn twee soorten houdbaarheidsdatums; ten minste houdbaar tot (tht) en te gebruiken tot (tgt). De eerste, tenminste houdbaar tot, wordt vaak gebruik voor producten die niet in het koelvak staan. De tweede, te gebruiken tot, staat op gekoelde waren, zoals vlees en gesneden groenten. Een uitzondering daarop is de zuivel, waarop ook de tht datum vermeld staat.

Bederf varieert

Van bedorven voedsel wordt je ziek denken veel mensen. Toch is dat niet altijd zo. Eten kan chemisch, fysisch en microbiologisch bederven. Vet kan bijvoorbeeld reageren op zuurstof. Door dit chemische bederf wordt het ranzi. Kleur, smaak en geur van het voedsel veranderen dan. Vis, boter en chips kunnen ranzig worden. Fysisch bederf verandert voedsel onder invloed van licht of vocht, zoals het wit uitslaan van chocolade.

Microbiologisch bederf

Maar van dat alles krijg je helemaal niets van. Je gezondheid kan alleen maar in het gedrang komen als je bacteriën, schimmels of gisten eet. Dat zijn de verantwoordelijken voor microbiologisch bederf. Volgens onderzoek van de universiteit Wageningen is voedsel bedorven las het tien miljoen of meer micro-organismen per gram bevat. Je hoeft hiervoor niet te tellen: eten oogt, ruikt en smaakt dan ook anders. Toch dreigt er dan ook geen gevaar, want bacteriën die voedsel bederven zijn voor 90% geen ziektemakers. Bedorven voorverpakte groenten bevatten vaakmelkzuurbacteriën, dezelfde organismen die van melk yoghurt kunnen maken. Die zijn onschuldig. Het gevaar zit hem in gevaarlijke bacteriën die vaak ook in kleine aantallen schadelijk kunnen zijn. Een voorbeeld is de EHEC bacterie, die onlangs in komkommer en tomaat werd aangetroffen. Deze bacterie kan je al vellen als er slechts vijftig stuks van zijn.

Uitschakelen van bacteriën

Als je met bacteriën besmette producten goed verhit, dan zou je het kunnen eten, zelfs een stinkende biefstuk. Pas wel op met schimmels. Door ze te verhitten kun je de schimmels wel doden, maar het gif dat de micro-organismen produceren verdwijnen daardoor niet.

Ergste voedselvergiftigers

Bij voedselvergiftiging denken we vaak aan bedorven voedsel, maar de meeste ziekmakers slaan al toe voordat je voedsel bedorven is. Ze kunnen je al ziek maken in kleine aantallen. Voedselvergiftigers komen bij levende dieren voor. Vaak hebben ze sporen die tegen hitte bestand zijn, waardoor ze zich bij afkoeling weer snel kunnen vermenigvuldigen. Direct opeten na de bereiding dus. Hieronder de ergste boosdoeners:

• Campylobacter: komt voor in de darmen van alle veedieren, gevogelte, varkens en runderen en dus in alle soorten vlees.Ze kunnen ziekte diarree, koorts en heftige buikkramp veroorzaken
• Salmonella: zit in kip, maar ook steeds vaker op groente.
• Norovirus: vind je vooral bij rauwe schaal- en schelpdieren, zoals mosselen.
• Listeria: in melk, dus in rauwmelkse kaaas, zoals brie. Vooral gevaarlijk voor zwangere vrouwen.
• Escherichia coli: in de darmen van alle dieren en helpen bij het verteren van voedsel. Op verkeerde plaatsen in het lichaam kunnen ze echter ziekte veroorzaken. Hieronder valt ook de EHEV bacterie
• Bacillus cereus, deze zit in graan en rijst. Deze kan braken en diarree veroorzaken

HPP of pascalisatie

Officieel heet het HPP. high pressure processing, maar pascalisatie klinkt veel beter en dekt ook de lading. De term komt van de eenheid van druk: de pascal. HPP is een conserveringsmethode waarbij je voedsel onder zo'n hoge druk zet, dat de aanwezige micro-organismen het loodje leggen, zonder dat de structuur van het voedsel verandert. Als de drukverhoging gecombineerd wordt met een temperatuurverhoging neutraliseert pascalisatie ook de enzymen die voor bederf zorgen. In Amerika wordt deze methode al veel toegepast, met name op vlees, vis en melkproducten. Helaas is het een dure methode. Het gebeurt in een apparaat dat de druk langzaam opvoert tot 6000 keer de luchtdruk daarbuiten.

Minder voedsel verspillen

Om minder voedstel te verspillen is het volgens het Voedingscentrum goed om je aan de volgende voorschriften te houden:

• Bekijk eerst wat je nog in huis hebt, voordat je boodschappen doet en maak eerst oude producten op.
• Maak altijd een boodschappenlijstje. Op die manier kun je voorkomen, dat je meer koopt dan je van plan was.
• Koop aanbiedingen altijd als je weet dat je die producten ook gaat gebruiken, of tenminste lang kunt bewaren. Is er genoeg ruimte in de vriezer?
• Gesneden groente bederft eerder dan verse. Eet voorgesneden groenten daarom als eerste op. Groente in blikken en potten zijn een goed alternatief. Je kunt ze langdurig bewaren.
• Zet de koelkast iets kouder, bijvoorbeeld op 4 graden. Dan blijven vlees, zuivel en groeten langer vers.
• Bewaar brood in een geloten zak of trommel. Of leg het in de diepvries en ontdooi wat je nodig hebt.
• Leg zonneaanbidders, zoals mango, bananen en tomaten niet in de koelkast.
• Check twee maal per week de houdbaarheid van de producten in je voorraad en maak eerst op wat op moet.
• Weeg en meet bij het koken goed af wat je nodig hebt, zodat er niet te veel overblijft.
• Bewaar kliekjes en gebruik ze binnen twee dagen voor iets anders.
• Gebruik kleinere porties en verpakkingen als je vaak met restjes blijft zitten. Weggooien is altijd nog duurder dan de relatief dure kleine verpakkingen.
• Geen zin in vlees dat vandaag op moet: braad het, dan kun je het nog twee dagen in de koelkast bewaren.

Het naleven van deze voorschriften leiden tot minder keukenafval, minder financiële verspilling en misschien en misschien tot minder gewetenswroeging!

Succes!